Çin müdrüklüyünün qədim nümünəsi Dao De Cin (Dao De
Jing, -Yollar və məziyyətlər) kitabından hissələr paylaşacam sizinlə...
Rəvayətə görə, günlərin bir günü qoca Lao Tzu
ölümün nəfəsini hiss edir, və heç kəsə dinmədən uzaqda görsənən dağlara tərəf
yola düşdü. Çou dövlətinə xidmət edən sərhədçi qocanı görüb onu tanıdı və onun
hara və nə üçün getdiyini hiss etdi. Sərhədçi bir bəhanə ilə Lao Tzu-nu donuz
tövləsinə salır və deyir ki, qoca Dao(yəni Yol) haqqında bildiklərini yazıb ona
verməyənədək elə o tövlədə dəqalacaq. Çarəsi olmayan Lao Tzu 81 şeirdən ibarət
olan kitabı yazıb. Kitabın ilk sözləri bunlar olub: "Söz ilə ifa edilə
bilən Dao həqiqi Dao deyil..."
Hamı gözəlliyin gözəlliyini dərk edib – ona görə də
eybəcərlik peyda oldu
Hamı xeyirin xeyirli olduğunu dərk edib – ona
görə də şər peyda oldu
Çünki
Varlıq ilə Yoxluq bir-birini törədir
Çətin və Asan biri-birinə gətirib çıxarır
Uzun və Qısa biri-birilə tutuşdurulur
Hündür və Alçaq bir-birini təyin edir
Səslər bir-birlə həmahəng olur
Əvvəl və Axır bir-birini növbələyir
Buna görə
Arif Aqil iş görəndə biəməldir, öyüd verəndə
dinməzdir
Alışma Bana Ne Yapacağım Belli Olmaz Alışma bana, ne yapacağım belli olmaz..! Bugün varım yarın birden yok olurum. Dokunma bana, kapanmamış yaralarla doluyum. Canımı acıtma, bir yara da sen açma..! Sevme beni, yoğun duygularımda kaybolursun tutuşursun. İsteme beni, yasaklarla boğuşursun, engellerle doluyum. Çözmeye çalışma sakın, seninle karışır iyice kördüğüm olurum.. Anlama beni, ben kendimi bilirim, ben böyle mutluyum.. Aşkı yaşatmamı isteme asla, ben aşka yıllardır inanmıyorum.. Güveniyorsan kendine, inandır aşkın varlığına.. Sonucunda öyle bir aşk yaşatırım ki..! Vazgeçemezsin tutkun olurum. Yıkabilirsen duvarlarımı, sakın bırakma beni. Tüm tutkularım ve gücümün arkasında; Hala minik bir çocuğum. Büyütemezsen kaybolurum…! Rabindranath Tagore (1861-1941)
Tagore-Einstein
Tagore-Gandhi
Bahçıvan
Sana söylemem lazım gelen en
derin sözleri konuşmak istiyorum; fakat gülersin korkusuyla cesaretim kırık.
Kendime gülmem ve şaka ile
karışık, sırrımı yaralamam bundandır.
Istırabımı hafife alıyorum, sen
de alırsın diye.
Sana söylemem gereken en gerçek
sözleri, anlatmayı diliyorum; fakat onlara inanmazsın korkusuyla cesaretim
kırık.
İşte bundan dolayıdır ki, demek
istediğimin tersini söyleyerek, onları hakikat değilmiş gibi gösteriyorum.
Sen de gülersin korkusuyla,
ıstırabımı gülünecek bir şeymiş gibi gösteriyorum.
Senin hakkında en nadide
kelimeleri kullanmayı diliyorum; fakat aynı değerde karşılık alamam korkusuyla
cesaretim kırık.
İşte sana zalimane isimler
takmamın ve duygusuz kuvvetimle övünmemin sebebi bundandır.
Istırap nedir, hiç bilmezsin
diye, seni incitiyorum.
Senin yanında sessiz oturmayı
diliyorum; fakat kalbim dudaklarımdan taşar korkusuyla cesaretim kırık.
Büyüyen Ay
Fakat abim güldü. “Sen şimdiye
kadar gördüğüm çocukların en ahmağısın. Eğer daha yaklaşsa, ayın ne kadar büyük
olduğunu anlarsın.”
“Abicim” dedim, “sana okulda ne
saçma şeyler öğretiyorlar… Anne bizi öpmek için başını üzerimize doğru eğdiği
zaman, yüzü hiç büyük görünüyor mu?”
The
Azores is a group of 9 islands off the coast of Portugal known for lush
landscapes excellent food and endless outdoor activities.The Azores are very
artistic people and celebrate art in many ways.
The Azores are best known for whale and dolphin watching; the archipelago is a pit stop or home for about a third of the world’s species of cetacean.
Yearly the city of Ponta Delgada has a street art festival ,where artists from around the world come to create street art throughout the city.The Walk and Talk urban Art Festival transforms buildings , houses and even benches into works of art.We found some of the art from past festivals.The city became a treasure hunt for us, each road had a hidden gem waiting.
We hope you enjoy the extraordinary street art of the Azores as much as we did :)
Günümüzdə İraq kimi tanınan bölgədəki Mesopotamiya sənəti E.ə. VI əsrə qədər Şumer, Akkad, Babil və Assuriya mədəniyyətlərindən təşkil olunmuşdu. Bu müxtəlif mədəniyyətlərdən ibarət olan ərazi "mədəniyyətin beşiyi" adını almışdı. Cəmiyyətlər arasında müəyyən fərqlər olsa da, bu sivilizasiyalar öz mədəniyyət və incəsənətlərini bir-birlərini izləyərək yaratdılar. Nəticədə də, bəzi ənənələrinin bir-birlərinə keçdiyi qəbul oluna bilər. Hökmdar təbəqənin öz hekayələrini anlatmaq üçün istifadə etdiyi qabartmalar və gil lövhələr Şumerlərin üstün tutduğu sənət forması idi. Heykəllər, əsasən, kubik və ya silindr formasında düzəldilir, gözlərin təsir edici xüsusiyyəti vurğulanırdı. Assuriya krallarının iqtidar iddiaları xatirə qabartmaları və heykəllərlə doldurulmuş sarayların tikintisi ilə ifadə olunurdu. Bəzi nümunələri nəzərdən keçirək...
Imperator Gudea, Şumer heykəli, e.ə 2150, Paris, Luvr Muzeyində sərgilənir
Şumer imperatoru Gudeanın qüdrətini vurğulamaq üçün əlində dolça ilə su daşıyan kimi göstərilib. Abidənin üstündə mixi yazı ilə qeyd olunan əmrlər imperatorun iqtidarının göstəricisidir. Gudea Şumer tarixində qanın ən çox töküldüyü dövrə aid olan ən məşhur kral hesab olunur. Dövlətin hüdudları onun dövründə çox genişlənsə də, bütün amansız krallıqlar kimi bu idarəçilik də 50 il sonra çökmüşdür.
Təqribən 5000 il əvvəl kimsə bu su mərmərlərindən düzəldilmiş heykəlləri bir məbədin zəmisinə diqqətlə basdırmışdır. Şəkildə gördüyümüz bu heykəllərdir. Çoxu kişi heykəli olmaqla, cəmi 12 ədəd vardır. Boyu 30sm-dən az olanda var, 1 metrə çatan da..
Metropolitan İncəsənət Muzeyi bu heykəllərdən şəkildə gördüyünüzə "Ayaq üstə ibadət edən adam" adını verib. Bu heykəllərin tapıldığı məbədin Tanrı Abuya ibadət üçün salındığı düşünülür. hesab olunur ki, bu heykəl də onu düzəltdirənin, yəni varlı bir zadəganın vəkili kimi tanrının önünə yerləşdirilmişdi. Burada əks olunmuş Mesopotamiya mədəniyyətinin Misir mədəniyyəti ilə fərqi ondan ibarətdir ki, Misirdə düzəldilən heykəllər Fironu, yəni kralı təsvir edir və onun ilahiliyini göstərir, ancaq antik Yaxın Şərqdə kralların yox ibadət edən şəxslərin özlərini ifadə edən heykəllərə daha çox rast gəlinir. Ən azından erkən xanədanlıq illəri ərzində...
Bu gördüyünüz Luvr muzeyinin ən dəyərli eksponatlarından olan babil kralı Hammurapinin qanunlarının əks olunduğu abidədir. Bəziləri bu qanunları Xristianlığın müqəddəs kitabı Bibliyada yer alan 10 əmrin əcdadı kimi qəbul edir. Təpədə Hammurapi Tanrı Şamaşdan bu qanunları alarkən təsvir olunub. Şamaş həm günəş, həm də haqq-ədalət tanrısı hesab olunurdu. Maraqlı məqamlardan bir odur ki, Hammurapi demək olar ki, tanrıyla bərabərmiş kimi əks etdirilib. Tam olaraq eyni boyda olmasa da, ona birbaşa olaraq xitab edir. Ancaq özü ayaq üstədir, Tanrı isə əyləşib...Burada Hammurapi Tanrıdan həm üzük, həm də əsa alır ki, bular da əsərdə gücü simvolizə edir. Bazaltın üstündə yaradılan bu əsər 3 hissə yazıdan ibarətdir. Birinci hissədə kralın taxta çıxışından bəhs olunur, yəni onun kral olmağa necə haqq qazandığından. İkincisi, kralı şanı üçün tərif hissəsidir. Son olaraq isə, Babili idarə etmiş olan 300 qanun burada yazılmışdır. Burada həm cinayətlər, həm də onların qarşılığında veriləcək cəzalar öz əksini tapmışdır. Qanunların əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, insanın hansı təbəqədən olmasından asılı olmayaraq hər kəsin bu qanunlar qarşısında bərabərliyi ifadə olunub. Bu abidənin 4000 illik yaşına baxmayaraq bizə bu şəkildə gəlib çatmasının ən böyük səbəbi kimi isə sərt bazalt təbəqəsi üzərinə həkk olunması göstərilir, eyni zamanda əhəmiyyətinin dərk olunması və hörmət edilməsi də buna səbəb ola bilər...
Sonrakı yazılarımda Mesopotamiyanıın digər müxtəlif incəsənət abidələri haqqında da danışacam :)
İnsanın insan olduğunu dərk etmədiyi zamanlarda belə vardı incəsənət.. hətta dünyanın özü belə o zamankı əl dəyməmiş gözəllikləri ilə bir incəsənət nümunəsi deyildimi?! Bizə məlum olan ilk sənət nümunələri Avropada 40.000-10.000 il bundan öncə Alt Paleolit dövründə yaradılmış hesab olunur. Bu dövrdən bizə gəlib çatan mağara rəsmlərində və kiçik heykəllərdə əsas ilham qaynağı heyvanlar aləmi olmuşdur. Alimlər düşünür ki, bunlar ov etməyə kömək etsin deye həyata keçirilmiş dini ayinlərdən qalmadır.
Chauvet mağarası, Vallon-Pontd'Arc yaxınlığı. e.ə 18-16. əsrlər
Buz dövrünün bitməsi ilə Avropadakı ovçu-yığıcı dövrün də sonu gəlmiş, Neolit dövrünün başlaması ilə Yaxın və Orta şərq regionu əsas inkişaf mərkəzinə çevrilmişdir. (İnkişafın şərqlə qərb arasında dövr etməsi demək ki, hələ ən qədim dövrlərdən mövcud olmuşdur.)
Neolit dövrünə keçid oturaq həyatı da özü ilə gətirir və ilk şəhərlər, ibadətxanalar təqribən e.ə. 4500-cü illərdə Cənubi Mesopotamiya (bugünkü İraq ərazisində) yaradılır və Şumer mədəniyyəti e.ə. 3500-cü ildə meydana çıxır. Şumerlər dulusçuluq çarxının, təkərin, yük arabasının, kotanın və yazının yaradıcıları olaraq bilinirlər. Fiqurlu səhnələrin və hekayəllərin yer aldığı dua heykəlləri e.ə. 3000-ci illərdə meydana gəlmişdir. Bu dövrlərdə kralları tanrıların elçisi olaraq ifadə edən heykəllər yaradılır.
Fransa, Aurignakda tapılan fiqurlar dünyada indiyə kimi tapılmış ən qədim heykəllərdir. Heykəllər mamont dişlərindən oyulmuşdur. Bu bölgədəki mağaralardan birində tapılmış bu ayaq izi, böyük ehtimalla, yer üzərində mövcud olan və yaşı düzgün müəyyənləşdirilmiş ən qədim ayaq izidir. Təxminlərə görə, bu ayaq izi təqribən 130 sm olmaqla 8 yaşındakı bir oğlan uşağına aiddir.
Geissenklösterle mağarasında tapılmış quş sümüyü və mamont dişindən düzəldilmiş bu tütək dünyanın ən qədim instrumenti olaraq qəbul edilir
Tarixdən öncəki sənətdə qadın fiqurlarına (Venera fiqurları) qadının cəmiyyətdəki rolunun böyük olması ilə əlaqədar çox rast gəlinir...
Sənət kolleysiyaçılarının səylərinə baxmayaraq,
dünyanın ən əhəmiyyətli rəsm və heykəltəraşlıq əsərlərinin bir çoxu artıq
mövcud deyil. Bu incəsənət əsərlərinin bəziləri müharibələrdə itmiş, bəziləri öz himayəçiləri tərəfindən yandırılmış, məhv edilmiş, bəziləri də peşəkar oğrular tərəfindən
oğurlanmışdır. Bu şah əsərlərindən bəziləri ilə tanış olaq...
Rodos
Heykəli (The Colossus of Rhodes)
Antik dövrün yeddi
möcüzəsindən biri hesab edilən Rodos heykəli cəmi 66 il mövcud olmuşdur.
Beləki, e.ə. III əsrdə sərkərdə Demetri Rodos adasına hücum etmiş, lakin
rodosluları məğlub edə bilməmişdir. Adanın uğurlu müdafiəsi şərəfinə rodoslular
adada dünyanın ən böyük heykəlini qoymağı qərara alırlar. Abidənin yaradılması
antik dövrün məşhur heykəltəraşı Lissipin şagirdi Xaresə həvalə
olunmuşdur. Xares abidəni 12 il ərzində yaratmışdır. Dənizlə şəhər darvazaları
arasındakı bazar meydanında qoyulmuş 30 metrlik tunc heykəldə gənc oğlan təsvir
olunmuşdur. Başında günəş şüalarının rəmzi - tac olan heykəl Yunan Günəş
Tanrısı Heliosun təsviri idi. E.ə 225 –ci ildə baş verən zəlzələ
nəticəsində Rodos nəhənginin ayaqları sınmışdır. Heykəl dənizə yıxılmış və təxminən
1000 il sahildə bu vəziyyətdə qalmışdır. 653-ci ildə isə ərəb
sərkərdəsi Müaviyyə adanı ələ keçirdikdən sonra heykəli bir yəhudi tacirə
satmışdır. Həmçinin fransız heykəltəraş Frederic Auguste Bartholdi New
Yorkdakı Azadlıq heykəlini Rodos heykəlindən ilhamlanaraq yaratmışdır.
Leonardo da Vinçinin “Meduza
Qalxanı”(“Medusa Shield”)
Leonardo da Vinçinin əsərlərinin
bir çoxu itmişdir, lakin “Meduza Qalxanı” bəlkə də ən əsrarəngiz olanıdır. İntibah rəssamlarının bioqrafı Vazari tərəfindən nəql olunmuş
Caravaggionun Meduzası
əfsanəyə görə, bir dəfə bir kəndli dairəvi qalxan düzəldərək Pyeroya gətirmiş və içinə rəsm çəkdirmək üçün rəssam tapmağı xahiş etmişdir. Pyero qalxanı öz oğlu Leonardoya vermişdir. Leonardo isə qalxan üzərində Meduza qorqonunun başını təsvir etmək qərarına gəlmiş, bunun üçün kərtənkələ, ilan, çəyirtkə, tırtıl, yarasa və digər heyvanlardan istifadə edərək qorxunc və iyrənc bədheybət şəkli yaratmışdır. Nəticə Leonardonun gözlədiyindən də artıq olmuşdur. Beləki, ilk dəfə təsviri görən atası qorxuya düşmüşdür. Pyero kəndliyə üzərində oxla dəlinmiş ürək təsviri olan bir qalxan vermiş, Leonardonun yaratdığı Meduza qalxanını isə Florensiyada 100 dukata satmışdır. Rəvayətə görə, qalxan Mediçi ailəsinin əlinə keçmiş, ailə şəhərdən baş vermiş bir üsyan nəticəsində qovulduöu zaman itmişdir. İllər sonra kardinal del Monte rəssam Caravaggioya Meduzanın rəsmini sifariş vermişdir.
Diego Riveranın “Yolayrıcındakı
adamlar”ı(“Man at the Crossroads”)
Leninin təsviri
Diego Riveraya 1932-ci ildə New York Rockefeller Mərkəzində
divar rəsmləri yaratması üçün John D. Rockefeller tərəfindən tapşırıq
verilmişdir. “Ümidlərlə baxan yolayrıcındakı adamlar və yeni, daha yaxşı gələcəyi
seçmək üçün böyük arzular” mövzusunu nəzərə alaraq Rivera elmi tərəqqi,
vətəndaş hüququ və fəhlə
sinfinin vəziyyətini ehtiva edən inqilabi əsərini ərsəyə gətirdi. Rəsm
mübahisələrə səbəb olmuşdur, çünki qatı solçu Rivera rəsm əsərinə kommunist
lider Leninin təsvirini çəkmişdir. Bir
çox rəssamın etirazına baxmayaraq Nelson Rockefeller bu rəsm əsərinin məhv
edilməsinə əmr vermişdi. (Bu haqda məşhur "Frida" filmindən ətraflı öyrənmək olar)
Graham Sutherland-ın “Cənab Uinston Çörçillin Portreti” (“Portrait of Sir Winston Churchill”)
1954-cü ildə Britaniya parlament
nümayəndələri Çörçillin portretini çəkməsi üçün rəssam Graham Sutherlanda sifariş
vermişlər və bu portret Çörçilin ad günündə(80yaşında) ona hədiyə edilmişdir. Yəqin
ki, hədiyyə sahibində yaratdığı nifrət baxımından gəlmiş keçmiş ən məşhur
portretdir. Eləcə də baş nazir şəxsən Sutherlanda məktub yazaraq öz məyusluğunu
ifadə etmişdir. 1977-ci ildə isə Klemente Çörçillin (Uinston Çörçillin həyat yoldaşı) bu portreti yandırması aşkar edilmişdir. Əsas səbəb kimi isə Çörçillin
çox yaşlı, yorğun,çökmüş təsvir edilməsi göstərilir.
Babyan Budda Heykəlləri(The Buddhas of Bamiyan)
Ümümdünya
irsinə daxil olan Babyan Budda heykəlləri Hind-Yunan üslubunda VI əsrdə inşa
edilmişdir. Əfqanıstanın Kabil şəhərinin 230 km şimal-qərbində,
Babyan vadisində sal qayaların içərisində oyularaq hazırlanmış iki ədət hündür
heykəldən ibarət olmuşdur. Şəhər Böyük İpək yolu üzərində inkişaf etdiyi dövrdə
Babyan Heykəlləri ən möhtəşəm abidə kimi təqdim edilirdi. 2001-ci ildə Taliban
və onun müttəfiqi Əl-Qaidə bu abidəni bütpərəstliyi təbliğ etdiyi üçün dinamit
ilə partlatmışdır..
Milyonlarca insan kitab okuyor, müzik dinliyor, resim satın alıyor..tiyatroya, sinemaya gidiyor..pekii neden? oyalanmak içinmi, yoksa günün yorqunluğunu üzerinden atıb biraz dinlene bilmek içinmi? eylenmek için de ola bilirmi? İnsanın bir başkasının hayatına, sorunlarına gömülmesi, kendini bir resim, ya da müzik parçası, ya da bir roman, oyun, film kişisi ile bir görmesi neden oyalayıcı, dinlendirici, hatta eylendirici olsun? İnsan neden karanlık bir salonun aydınlatılmış sahnesinde yalnızca oyun olduğunu bildiyi bir şeye soluğu kesilircesine kapılıb gider? Böyle gerçeklikdışı olaylara neden gerçeklikmiş gibi tepki veririz? ne tuhaf, ne anlaşılmaz bir eylencedir bu...
Yetersiz bir yaşayışdan daha zengin bir yaşayışa, tehlikelerden uzak yaşantılara kaçmak istiyoruzdur belki..Ancak..insan neden yaşadıklarıyla yetinmez de, yetersiz olduğunu düşünür ki? Belli ki, kendimizi aşmak istiyoruz..Tüm ve Tam olmak istiyoruz..Sanat böyle hiss eden insan için ne ifade eder? Kişiliğinin geçici, rastgele sınırlarına, yaşamının içekapanıklığına, kendini tüketmek zorunluluğuna baş kaldırıyor insan..Bireysel yaşamının kopmuşluğundan kurtulmayı arıyor. İstiyor ki, benliyinden ötede, kendi dışında ama yine de kendi için vazgeçilmez birşeyin parçası olsun...
SaNaT en genel anlamıyla yaratıcılığın ve hayal gücünün bir ifadesi olarak anlaşılır. Akademik çevrelerce tanımı tam olarak bilinmemektedir. İnsanın insan olduğunu tam olarak anlamadığı zamanlarda bile sanat var olduğu için ona insan tarafından bir tarif verilme çabası anlamsız geliyor bana.. Sanat kelimesi ise arapça "Sun" sözünden türemiştir ve bir işi güzel yapmak anlamına gelir. Lakin Arap ve Osmanlı yazarları bu sözcüğü tanrısal yaratma ile ilişkilendirmiştir.
Sanatı kocaman bir ağaç olarak düşünürsek onun dallarını, yani "Sanat dalları"nı orta çağ bilginleri 10 başlık altında toplamışlar:
1. Sarf - dil bilgisi
2. Nahiv - söz dizimi
3. İlmi Beyan - anlatma, ifade bilimi
4. Belagat - güzel konuşma bilimi
5. Musiki
(bundan sonrası ilginç)
6. Felsefe
7. İstatistik
8. Matematik
9. Geometri
10. Astronomi
Bunlardan çoğu, zamanla bilimler arasına girmiş, güzel sanatlar olmaktan çıkmışlar. Yeni sınıflandırma 7 başlık altında olmuş:
1. Edebiyyat
2. Resim
3. Heykel
4. Mimarlık
5. Müzik
6. Tiyatro
7. Dans
Yalnız bunlar da tüm sanat dallarını kapsıyor gibi görünmüyor. Mesela, ilk akla gelen sinema, fotoğraf, karikatür, hatta seramik bunların içinde yok. Demek ki daha çağdaş bir sınıflandırma gerekiyor..
Başka sınıflandırmalara bakarsak:
Yüzey sanatları: Tüm 2 boyutlu sanat çalışmaları, yani bir eni ve bir boyu olan kağıt ve ya tuval üzerine, bir duvar, ya da kumaş üzerine uygulanan sanatlardır. Resim ve türleri, yağlıboya, suluboya, baskı sanatları, afiş, qrafiti çizimler, duvar resmi, minyatür, karikatür, fotoğraf, süsleme ve s.
Hacim sanatları: 3 boyutlu sanat çalışmalarıdır. Heykel, seramik, anıtlar gibi sanat ürünleri buraya aittir
Mekan sanatları:İç, ya da dış mekanı içine alan, ya da düzenleyen sanatlardır. En başta mimari olmak üzere, bahçe mimarisi, peyzaj mimarisi, çevre düzenlemesi gibi mekana ilişkin tüm tasarım çalışmalaradır
Dil sanatları:Edebiyyat ve yazı türlerini kapsayan sanatlardır. Roman, hikaye, şiir, deneme, tiyatro metni, film senaryosu ve s.
Ses sanatları:Müzik ve bütün türlerini kapsayan sanatlar
Hareket sanatları:İnsanın bedenile anlatım gücü kazandırdığı sanatlardır. Bale, dans türleri, halk dansları, pandomim ve bunun gibi
Dramatik sanatlar:İnsanın eyleme dönüşmüş ifadelerle kendini ve ya bir olayı, bir olguyu anlattığı sanatlardır. Tiyatro, opera, müzikal, sinema, gölge oyunu gibi türleri örnek olarak görürüz
İnsanın bir zamanlar yaşamış olduğu duyguyu kendinde canlandırdıktan sonra, aynı duyguyu başkalarının da hiss ede bilmesi için hareket, ses, çizgi, renk ve ya kelimelerle belirlenen biçimde ifade etme ihtiyacından SANAT ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda bir blog yazısı bile bir sanatdır diye biliriz ;)
Ruhunuzu dinlendirmek için izlemenizi tavsiye ederim:
.png "English"){kind=small}
Recent Comments